Zor-unlu yaşlılık

Yaşlılık gerçekten zor (olmalı)...

Duyuların çalışması sorunlu ve giderek kötüleşiyor; algı ve dikkat giderek bozuluyor, hele farkındalık giderek azalıyor. 87 yaşındaki teyzemin kulakları zor duyuyor (cihaz fayda etmiyor), ses ve konuşma sorunlu (tiroid ameliyatından dolayı), gözler de sorunlu (bir tanesinin katarakt ameliyatı var yakında), tat alma duyusu da arada sırada şaşırıyor ama dokunma duyusu yerinde maşallah :)

Teyzeme bazan (aslında çoğu zaman) bir şey anlatmak için fazladan enerji harcamak gerekiyor. Anlayamadığından değil biliyorum, algılayamadığından ya da duyamadığından. Böyle zamanlarda önce derin bir nefes alıyorum. Hem sesimi daha yüksek tonda kullanacağım için hem de söyleyeceklerimi daha anlaşılır kılacak sözcüklere kısa bir ön hazırlık için. Sonra da mümkün olduğunca yakınında ve karşısında durarak, normalden yüksek tonda konuşuyorum. Sözcükleri tek tek, vurgulayarak söylemeye çalışıyorum, konuşmam uzun sürerse, sonunda yorulduğumu hissediyorum. Tabii giderek otomatikleşmeye başlıyor bu konuşma hali ve nahoş durumlar da doğurabiliyor. Alışkanlıkla anneme de yüksek tonda konuşunca (o daha iyi duyuyor ama yine algılama sorunu var) kızıyor bana :) Tabii kendimi bağırıyormuş gibi hissediyorum, tatsız bir hal.. Yaşayan bilir, yaşlılarla konuşmak şevkat temelli özen, dikkat ve sabır gerektirir.Kendinize, dilinize, hatta beden dilinize hakim olmak zorundasınız, tıpkı karşınızda 5-10 yaşlarında çocuk varmış gibi.:)

Yaşlılık zor ve kaçınılmaz.. Hayata bağlı kalmak ta hem şaşırtıcı hem de takdir edilesi. Sen çok yaşa e mi teyzem? :)

Dişçiye giderken gördük bir "hatun kişi"

İki-üç haftadır dişçilerdeyim. Kendim için değil, annem ve teyzem için. Haftanın üç günü farklı semtlerdeki farklı dişçileri ziyaret ediyoruz, tabii ben refakatçi olarak. Annem dişlerini tedavi ettiriyor (tam 17 tane!), teyzem de yaptırıyor. Hani 'jaket', şimdilerde kaplama denilen ya da implant tarzı yeni nesil dişlerin olmadığı zamanlarda, dişler harap olunca hepsinin çekilip yerine yapılan takma dişler vardır ya. (Anneannem korkuturdu beni çocukken, dişlerini fırlattırıp :) İşte teyzemin kemik erimesi de artık yeni takma dişleri gerekli kılar olmuştu bir süredir.

Artık sondan birkaçıncı dişçi ziyaretimize gidiyoruz bugün. Yeni dişler teyzemin o küçücük ağzına nasıl girecek merak ediyorum. Yolda ilerliyoruz ama kaldırım dar olduğu için geçici olarak teyzemin önünde yürüyorum. Karşıdan bir 'hatun' geliyor elinde sigara, derin bir nefes alıp püfürdetiyor, yanında da kız arkadaşı, sohbet koyu belli.. (Kadınların yolda yürürken sigara içmelerini görüntü olarak benimsemiyorum, ben de içmezdim zaten yürürken.) Ancak o anda gözlerimi dışarı uğratan, o kişinin kadın kimliği değil, (türban cinsinden) başı örtülü olmasıydı. Bir an "nasıl yani?" dedim içimden. Hatunlar geçti gitti yanımdan, ben de gayri ihtiyari arkama dönüp teyzeme "Teyze gördün mü? hatun sigara içiyordu, hem de baş örtülü.." gibisinden birşey söyledim.
Teyzem: "Hııı?" (ilk yanıtı hep budur :)
Ben: "Hatun diyorum, sigara içiyordu sokakta rahatça ama başörtüsü vardı, şaşırdım!"
Teyzem: "Kiiimm?"
Ben: "Bak şu giden siyahlı hatun" (gözümle işaret ediyorum bu arada..)
Teyzem: "aaaaa hakime bak sen hem de sigara mı içiyor?"
Ben: :)))))))))))))))))))
Yine ben: "Hatun diyorum teyze, hakim değil. Kadın yani, hanım kişi anlamında..."
Teyzem: "hııııı.. ben de hakim zannettim, hihih..."

Siyah cübbe gibi pardesüsü vardı ya hatunun, hatun olmuştu hakim, teyzemin dimağında. Güldük geçtik tabii o an. Ama teyzemin yeni dişleri onu henüz güldüremedi. Daha o günün akşamında ayakkabı vurması gibi vurdu damağını. Bakalım durumlar neyi gösterecek?

(1 sene sonra NOT: O dişlerden alt damak olanı defalarca düzeltildi ama hala kullanılamıyor ve düzeltecek diş hekimi aranıyor!)

Mu..niii?..

Yorumsuz!

Bugün 1 Nisan, hayrete düşüyor insan!

Dışarıda çisildeyen nisan yağmuru bana, "Japonya'daki nükleer sızıntı memleketime kadar ulaşmış mıdır, yağmurda radyoaktif serpinti var mıdır?" sorularını düşündürürken bakın teyzeme neler çağrıştırdı:
- Nisan yağmurunun bir damlası altın değerindedir. 
- Neden teyze?
- ee berekettir de ondan. Biz zamanında yağmur suyunu biriktirir saçımızı yıkardık.
- Nasıl yani?
- Memleketin suları sertti (kireçliydi demek istiyor). Kiremit çatılar vardı, kenarlarında oluklar. Yağmur yağınca oluklardan sular süzülürdü aşağıya, biz de altına kova, teneke ne varsa koyar suları orda toplardık. Sonra tülbetten geçirirdik, suyu ısıtıp saçlarımızı yıkardık, yumuşacık olurdu saçlar. (Bu arada belirtmeliyim ki 87 yaşındaki teyzemin saçları benimkinin iki katı yoğunlukta!)
- vay bee.. Şampuana ne gerek var di mi ama?
- Yok tabii. Sabun var ya.. Ama sular sert olduğu için çamaşır yıkarken sabun köpürmezdi. 
- eee? O zaman n'apardınız?
- Külle yıkanırdı. Ocak ateşinden küller alınır, elekten geçirilir, bir kazana konur, üstüne sıcak su konur. Az karıştırıp biraz beklenir, küller dibe çöker, üstteki su maşrapayla başka leğene alınır. İşte o suda beyaz sabun köpürür, çamaşır yıkanır. 
- vay bee..
- Ocak ateşi?
- İşte bildiğin odun ateşi.. Üstünde demirden üçayak olurdu. Yuvarlak üstü vardı, tencere oraya konurdu.
- vay bee.. 
- O zaman kaç yaşlarındaydın sen teyze?
- hmm bilmem, genç kızdım.
- Yıl? 1940'lar mı?
- hıı herhalde..
- vay bee..

Bugün benim şaşırma günüm galiba. ee ne de olsa 1 Nisan :))

Çamaşır yıkamak için çeşit çeşit deterjan, yumuşatıcı, kireç çözücü, leke çıkarıcı, üstüne üstlük otomatik çamaşır makinaları kullanıyorken "ayy bugün çamaşır yıkadım, çok yoruldum kardeş" diye sızlanan hanımlarımıza duyurulur. Yine binbir çeşit şampuan, bakım kremi vs. ile kocaman marifetli ocaklardan, mikrodalga fırınlardan bahsetmiyorum bile! :)

Modern Zamanlar

Teknoloji ve yaşlılık sözcükleri bir araya gelince bir şekilde, benim de aklıma düşer hep bu kare. Yaşlı Rus teyzeler oturmuş bir banka, birinin kucağında dizüstü bilgisayar, her biri başka alemden bakar.. :)
"Dizüstü"nü tam da yerine koyan teyzemiz işince ciddi ve mutlu, sol yanındaki çaktırmadan meraklı, sağ yanındaki "eğlenin bakalım, dizlerin tutulursa görürsün" modunda, en sağdaki ise  "hihii ne oyunlar çıkmış, çocukluğuma döndüm!" neşesinde... 

Bize gelince, 80'lik annem yıllar önce, birkaç defa bilgisayar öğrenmeye heveslenmiş, 87'lik teyzem ise geçenlerde "ben de istiyorum taptop mu laplop mu ondan" moduna girmiş ama bu zamansız istek başarıyla bertaraf edilmiştir. İkisi de heveslidir ancak önce gözlüklerini ya da cep telefonlarını koydukları yeri hatırlamaları gerekmektedir. Cep telefonunu evin en ücra köşesinde unutmamaları ve çaldığında duymaları umut edilmektedir. Cep telefonuyla yetinmeleri yeterlidir, ötesi bana yazıktır. Yıllardır 'bir mesaj nasıl gönderilir?'i uygulamalı şekilde, yüksek tonda ve tane tane, muhtemelen 20-30 defa anlatmaya yeltenip başarısız olmuş bu biçare kula acımak gerekir. :)

Bu yazı yakınmaya döndü, bu kadar yeter! ;) Benimkilerin teknolojik maceralarını yeri, sırası, zamanı gelince anlatırım zaten.

Evet, bir de bu fotoğraf var modern zamanları ironikleştiren, yukarıdaki kadar etkili olmasa da. Taşralı teyzeler, kulaklarında demode modeller (belki demode zamanda çekilmişti bu kare, günah almayalım), yanyana sohbet halindeler. Birbirleriyle konuşmuyorlardır umarım. :) (Bu arada teyzelerin sohbeti kediye ninni olmuş galiba...)

Fotoğrafların sahibi Rus fotoğrafçı Edward Galagan'a da teşekkürü unutmayalım. 

6 sene sonra not: 
Bu yazıdan 2,5-3 sene kadar sonra hem annemin hem de teyzemin birer kalemli tablet bilgisayarı oldu. İkisi de kullanmayı öğrendi, oyunlar oynadılar, arada sırada facebook hesaplarına baktılar. Hatta teyzem 90 yaşında sudoku öğrendi ve 2 sene kadar oynadı. Son bir senedir ilgisini çekmiyor artık. Annem ise hala Kelimelik meraklısı ve Facebook takipçisi.👍
İnşallah onlara çekerim 😉

İşte Başlıyoruz!

Bir gün böyle bir blog açacağım aklımın ucundan bile geçmezdi. 'Bir gün' dediğim tam da 45 yaşımı doldurduğum gün üstelik. Kadınlar için yaş telaffuz etmek kolay değildir ancak benim gibi iki katınız yaşında bir kişiyle yaşıyorsanız kendinizi zaman zaman çocuk bile hissedebilirsiniz. :) Ama çok sürmez o hissiyat, ara sıra -bir an- gelir geçer dimağdan mütebessüm bir şekilde. Genelde baskın olan, kalıcı olan annelik duygusudur çünkü. Karşınızdaki anneniz, babanız, teyzeniz, halanız, dedeniz, nineniz, hep büyüklerinizdir ama siz analık duygusu yaşarsınız.

"Peki neden bu hissiyat?" diye düşündüm tabii zaman zaman. Kendimce yanıtlar da buldum ancak bu derin konuyu belki yazılara paylaştırılmış olarak belki de "Çocuk sahibi olmadan analık duygusu nasıl yaşanır?" başlıklı bir yazıda paylaşırım ileride. 

Bu, her şeyi baştan açıklayan; biz kimiz tanıtan, bu blogda neler olup biteceğini, amacının ne olduğunu, kimlere hitap ettiğini, ne tür konular işleneceğini anlatan uzun bir yazı olmak zorunda değil. Blog bu, günlük yani. Nasıl gelirse öyle yazılır, bir gün birkaç sayfa, öbür gün birkaç satır.. Belki bir ay yazı yerine mazı yayınlanır (mazı: yazı'nın olmayan hali). Üstelik tamamen serbest stil. :) 

Gerçek isim, kimlik, adres vb. bilgiler yazılsın istemiyorum, baştan söyleyeyim.:) Gerek yok bunlara, buradaki konular zaten gerçek olaylar, gerçek kişilikler, anılar, duygular, düşünceler, ironik ya da trajikomik durumlar, hayata dair izlenimler olacak. Önemli olan bunları paylaşmak, benim ve benim gibilerin; birlikte hayatı paylaştığımız canımız yaşlılarımızın gözünden, ağzından..

Örnek mi? İşte size örnek, sıcağı sıcağına:

Bu yazıyı yazarken telefon çaldı salonda. Ben gidene kadar, teyzem uzandığı kanepeden fırlamış, battanesini gazetesini yerlere fırlatmış (canıteziz ya:) "aloooo alooooo" diye bağrınırken birden "hıııı yok yookk..." deyip kapattı. Ben "ay n'olmuş buralara?" diye sorunca teyzem: "ben fırlattım kalkarken. çok çalmasın dedim". "Çalsın be teyzem iki kere daha n'olur ki? hem kim aradı?" Teyzemin gözlerinde muzipçe bir parıltı ve yanıtı: "aa kimse kim? belki sevgilim. arayamaz mı yani?!" Ben dumur ve içimden: "Keşke olsa, keşke olsa da arasaaa.." :)))

İşte öyle, ben yazarım böyle.. Rastlanırsa, okunursa, sevilirse takip edilir. Belki benim gibi hayatındaki yaşlı yakınlarıyla yaşanmışlıkları olan, anlatacakları olanlar da paylaşmak ister. İsteyen yorum yapar, isteyen kendi yazısını gönderir, ihtiyacı olan yardım ister, çaresini bilen derman için yazar, ama konu üç aşağı beş yukarı "yaşlı hayat"ın dışına çıkmaz, böyle biline. 

Canım arkadaşım, her daim dostum F. bu fikri düşürmeseydi aklıma, "bu birikenleri ne yapsam, nasıl paylaşsam da üzerimden atsam? :))" diye hala hayıflanıyor olacaktım. Bu blog hem benim hayatımın bir dönemini belgelemeye, hem de benim gibi insanlar için paylaşım ve farkındalık ortamı oluşturmaya namzet olabilir. Öyle hissediyorum, öyle umuyorum. Ve canım F'e çok teşekkür ediyorum, biliyorum ki beni yalnız bırakmayacak. :) 

Şimdi başa saralım... Ne yazmıştık blog başlığına?
Hep 'tatlı hayat' mı olacak? :) Biraz da 'yaşlı hayat'a, yaşlandıkça zorlaşan hayatlara, onların gözünden ve onlarla yaşayanların dilinden bakmaya çalışsak, ne dersiniz? :) Bu blogu, son bir senedir birlikte yaşadığım 87 yaşındaki sevgili teyzem M'ye, 80 yaşındaki canım annem M'ye ve hayatlarının sonbaharındaki tüm değerlilerimize adıyorum. Yorumlarınızı ve paylaşımlarınızı bekliyorum.

A.